Opleiding

De Kleine Kantoren Dag 2012

De Kleine Kantoren Dag is een inspirerende dag voor de advocaat-ondernemer. Tijdens de dag wordt u volledig bijgepraat over alle aspecten van het ondernemerschap specifiek voor advocatuur. Er zijn vele interssante workshops die u kunt volgen...

Nieuws

Uitspraak gerechtshof Arnhem in Apeldoornse moordzaak...

Het gerechtshof te Arnhem heeft vandaag drie verdachten veroordeeld voor de moord op Apeldoorner Gert Nijkamp op 29 mei 2007. Alle drie de verdachten worden als medeplegers aangemerkt. De feitelijke schutter M. kreeg (voor de moord en nog een aantal andere feiten...

Nieuws

Proef met forensische bijstand voor rechters

Rechters krijgen vaak technisch bewijs voorgeschoteld dat ze bij hun oordeel moeten betrekken. Het is voor juristen echter niet eenvoudig de onderzoeksrapporten, die steeds technischer en wetenschappelijker van aard worden, kritisch te beoordelen...

Weblog

Joost Nan - Spandau

Net het geheime dagboek van Albert Speer gelezen, na zijn memoires en de biografie van Joachim Fest (en diens boek over gesprekken met Speer). Heftig en indrukwekkend. Van alle Nazi-kopstukken de enige die in Neurenberg volmondig schuld heeft bekend (aan met name collectieve aansprakelijkheid) en min of meer gezien werd als ‘goede’ Nazi. Ook wel omschreven als een wolf die iedereen wijs heeft gemaakt dat hij van de ergste misdaden niet zelf afwist, maar wellicht toch meer schuld had dan hij bekend heeft. We zullen het waarschijnlijk nooit weten.

Maar zo hoog in de gelederen – Speer was vanaf 1942 de minister van bewapening – kan het hem bijna niet ontgaan zijn wat er met de Joden, zigeuners etc. gebeurde in de kampen. In ieder geval is hem persoonlijk met name de inzet en behandeling van dwangarbeiders in de fabrieken verweten (zijn ondergeschikte en latere rivaal Sauckel kreeg voor het ronselen van de dwangarbeiders de strop). Een van de werkkampen heeft hij zeker bezocht, maar hij heeft zich desondanks tot laat ten minste blind en doof gehouden voor de misstanden van het regime. Klassieke ‘Ich habe es nicht gewusst’, zullen we maar zeggen.

Zijn straf was twintig jaar gevangenisstraf, waarvan het overgrote deel doorgebracht in de Berlijnse gevangenis Spandau. Vrijgelaten in 1966 (voorarrest vanaf het einde van de oorlog werd niet afgetrokken van de straf zelf, die pas op 1 oktober 1946 inging). In de gevangenis werden de zeven gevangenen (overigen: Hess, Funke, Von Schirach, Dönitz, Raeder en Neurath) aangeduid met nummers. Speer was nr. 5, welk nummer op alle kleding was genaaid. Na zijn vrijlating heeft hij nog vijftien jaar geleefd en diverse boeken uitgebracht, waaronder dus de clandestien uit Spandau gesmokkelde dagboekaantekeningen. Zeer lezenswaardig.
Het is naast een beschrijving van het dagelijkse gevangenisleven met (zes) anderen, ook een prachtige verzameling overwegingen over schuld en boetedoening. Uit de aantekeningen lijkt op te maken dat Speer zich er kranig doorheen heeft geslagen, onder meer door een wandeling richting het oosten te maken (en bij te houden waar hij was en daarover te lezen), een tuin te onderhouden en door veel te lezen en te schrijven.

Hij was het buitenbeentje binnen de gelederen van Hitler (van goede komaf en minder banaal dan de andere henchmen), ook in Spandau. Zijn pogingen aan het einde van de oorlog de orders van Hitler zo veel mogelijk ongedaan te krijgen (waaronder de orders alles te vernietigen, de zogeheten Nero-order) en zijn processuele schuldbekentenis maakten hem na de Krieg niet minder onpopulair. Daarom werd hij veelal gemeden, maar uiteindelijk kon men hem niet altijd negeren. Meer dan de anderen was hij overigens voorstander van de ‘Totaler Krieg’, waarbij de vrouwen het werk in de fabrieken (net als bij de Geallieerden) moesten overnemen van de Duitse mannen. Zo zouden meer soldaten voor het front (c.q. de fronten) worden vrijgemaakt. Misschien was het dan allemaal wel anders gelopen. We zullen het nooit weten.

Het hoe en wat van de groepsdynamiek van zeven personen (naar zes, vijf, vier, drie) is mooi om te lezen: ruzies om niets, verwijten over de rechtmatigheid van hun straf en het verlinken van elkaar bij het omzeilen van de regels. Net echte mensen! Na de vrijlating van Speer en Von Schirach bleef Hess met levenslang alleen achter. De goede man werd drieënnegentig en stierf onder enigszins verdachte omstandigheden pas in 1987. Langzamerhand werd hij – gespeeld of niet – steeds gekker.

Het EHRM is van mening dat een levenslange gevangenisstraf zonder uitzicht op vrijlating strijdig is met art. 3 EVRM. Speer schrijft ergens dat ook een leven in detentie ‘leven’ is, terwijl hij soms hoopte op een eerdere vrijlating. Ik dacht op te kunnen maken dat hij zijn hoop daar nooit echt op te hebben gevestigd (uit zelfbescherming), maar op het einde vraagt hij zich af of hij de twintig jaar had kunnen volbrengen als hij had geweten dat hij echt elke dag zou moeten uitzitten. Het antwoord laat zich wellicht raden, ook valse hoop is hier hoop – denk ik.

Wat was zijn leven nog waard? Vervreemd van zijn gezin en omgeving heeft Speer, zoals gezegd, nog vijftien jaar in vrijheid kunnen doorbrengen, maar van een echt leven leek geen sprake meer. Hij kon niet meer meekomen in de gesprekken van alledag en het veelal alleen nog maar hebben over vroeger. Wat er verder van Albert zij – zo goed kun je als Nazi immers ook weer niet zijn –, lange straffen kunnen zeer zeker ook inhumaan zijn.

Er is gezien bovenstaande ervaringen goede grond ook bij levenslang gestraften een opening te laten voor vrijlating. Wat men ook gedaan heeft, op een gegeven moment is het wel mooi geweest (de Hoge Raad denkt kort gezegd: ‘Dat zien we dan wel weer’). Maar ook dan lijkt bijvoorbeeld twintig jaar opsluiting te lang om nog mee te kunnen komen in de veranderde samenleving. Is de dood, al of niet zelf gekozen, toch niet humaner? Ook dat zullen we nooit weten.

Joost Nan - Gilhuis advocaten

Openbaar Ministerie

Nieuws van het ministerie

Officiële stukken Justitie

SC Online